تبلیغات
نِیِستان نِیِستان - دانش و دارایی
 

دانش و دارایی

نویسنده: رستم زابلی موضوع: علمی، 

 

* بسم الله الرحمن الرحیم *

«دانش و دارایی»

حضرت علی (ع) به بیان ارزش والای علم و دانش و مقایسه ی آن با دارایی می پردازد. اصولاً شیوه ی حضرت علی (ع) چنان است که چون مطلبی را بیان می فرماید، اگر نیازمند دلیل باشد، دلیل آن را نیز می گوید. چنانچه درسخنانی که خواهد آمد، در مقایسه ی میان دانش و دارایی، ارزش دانش رابسیار بالاتر می شمارد و برای این سخن، دلایلی نیز بیان می فرماید.ابتدا سخنان ان حضرت را در این باب می خوانیم.هنوز سخنان حضرت علی (ع) درباره ی علم و دانش واهمیت دانش اندوزی پایان نیافته است. به ادامه ی ان حضرت  در این باره گوش می سپاریم: «ای کمیل بن زیاد! اگاهی از دانش وشناخت علمی، راه و روشی است که به ان پاداش می دهند. به وسیله ی دانش است که انسان فرمانبرداری[از خدا] را از خدا در زندگی خویش به دست می آورد و به وسیله ی همین دانش است که یادمانی نیکو پس از مرگ از خود به جای می نهد. [آری] علم حاکم و فرمانرواست ودارایی محکوم و فرمانبردار.به توضیح عبارت بپردازیم بدونی تردید در هیچ یک ازکتاب های اسمانی ودر هیچ  کتاب دیگری چنان به دانش بها نداده اند که در قران به ان ارج نهاده اند. علاوه بر قران، در احادیث و روایات رسیده از پیامبراکرم وائمه هدی(ص) نیز تاُکید فراوانی بر دانش اموزی شده است، در این سخنانی که در از حضرت علی (ع) اوردیم نیز، درعباراتی کوتاه و عمیق، حضرتش اهمیت و

ارزش و دانش اموزی را بیان فرموده است.

اینک می خواهیم سخنانی از معصومین(ع) را شاهد بیاوریم که بیانگر ارزش دانش و دانش اموزی است.

1- نخست گفتاری از پیامبر اکرم(ص) می اوریم:

(بدا به حال مردی که در هر جمعه فراغت و فرصتی برای خویش در- امر دینش قرار نمی دهد، که در ان فرصت و فراغت متعهد باشد و از امر دینش سوال کند.)

در این هشدار و نکوهش، رسول اکرم مسلمانان را بر می اگیزد که لااقل در هفته یک بار، فرصت و فراغتی را به یادگیری معارف دینی اختصاص دهند. پرداختن به امور دنیا و زندگی، ضرورتی انکار نا پذیر است. اما به یاد اخرت بودن و کسب توشه برای جهان جاودانه نیز لازم می باشد.

2- حضرت علی(ع) نیز فرموده است:

(هان ای مردم! بدانید که کمال دین، دانش جویی وعمل به ان دانش است. اگاه باشید که دانشجویی بر شما واجب تر از مال خواهی و ثروت اندوزی است. مال و ثروت قسمت شده است و برای شما ضمانت گردیده و خدامند عادل ودادگر ان را در میان شما تقسیم کرده و دادن ان را ضمانت فرموده و به زودی ان را به شما می دهد.اما دانش نزد اهلش مخزون و مخفی است و به شما دستور داده اند که ان را از اهلش درخواست کنید وبیاموزید. پس چنان کنید که دستور یافته اید.) (کافی 1/30)

توجه داشته باشید حضرت علی(ع) این بیانات را برای کسانی فرموده است که در پی کسب کمال دین هستند و روشن است انان که کمال دین را طالبند، انگشت شمار اند. برای انان البته دانش دوستی و دانش اندوزی مهمتر از دارایی دوستی و ثروت اندوزی است. علت این امر را در بخش پیشین گفته ایم که چرا دانش برتر از دارایی است.

در این بیانات حضرت علی(ع)  به لطیفه ی دیگری نیز اشاره می فرماید که البته فهم و پذیرش ان برای همه مقدور نیست و ان این است که ما راستی باور کنیم خداوند رزق و روزی هر کس را مقدر و معین فرموده و ان را برای هرکس تضمین نموده است و ان را هم به او می دهد. البته روشن است این سخن به ان معنا نیست که ما از تلاش و کوشش در کسب روزی دست برداریم. اما اصل و اندازه ی روزی به دست خداست واوست که به هر کس به اندازه ای که خود می داند، می دهد. خلاصه ان که ضمن نیکو شمردن مال و ثروت و تایید و تشویق بر استفاده ی درست از ان، به مال اندوزی امر نشده ایم، اما به علم امزی فرمان یافته ایم. در ضمن روشن است اهل علم و دانش حقیقی و الهی همان انبیاء وائمه(ع) هستند که علما و دانشمندان راستین، علم و دانش خدایی را از سر چشمه ی وجود پر برکت ان ها بر می گیرند و به دیگران می رسانند.

3- و بالاخره انکه امام صادق(ع) فرموده است:

بر شما باد که در دین دانا شوید و مانند اعراب جاهلی نباشید. به راستی که اگر کسی در دین خدا دانا نشود، روز قیامت خداوند به او نگاهی [از لطف ] نمی کند و هیچ عملی را برای او پاک نمی شمرد.

یعنی حتی اگر کسی عبادت خدا را کرده باشد، اما فهم دینی نداشته باشد و عمق دین را نداند و نفهمد چه بسا ان اعمال عبادی صرف، بی ارزش و بی فایده باشد.

اشعار ادبی

ایشد هنوز سیمای مدارس و مکاتب قدیم از خاطر و حافظه بسیار از کسانی که تنها بهره مندی زندگانی و حیات آنها جفای پدر و سیلی استاد بوده است فراموش نشده باشد و بیان دشواری کار و روش اجرای مقررات تحصیلی و چگونگی تنبیه بدنی از سوی مسوولان تعلیم و تربیت قدیم خود فصلی و خاطره ای شنیدنی از روزگار کودکی و نوجوانی کسانی است که در مدرسه های آن زمان در سیمای خشن معلمان و مربیان کهنه کار و قاطع و سختگیر خود یافته بودند.

 اگرچه این سختگیری و آزار بیش از حد معلمان قدیم برای بسیاری از فرزندان اشراف و بزرگ زادگان قابل تحمل و خوش آیند نبود و خود موجب گریز آنها از مدارس و ترک تحصیل از مکاتب قدیم بشمار می رفت اما از طرف دیگر محاسنی هم در بر داشت. یکی اینکه افراد نا مستعد زود از مدرسه بیرون می شدند و تیغ بدست زنگی مست قرار نمی گرفت:


 تیغ دادن در کف زنگی مست              به که افتد علم را نادان بدست

 آبرو و حیثیت دانش و دانشمند از میان نمی رفت و علم وسیله بازرگانی و سود جویی و مقام طلبی قرار نمی گرفت . تنها افراد معدود و انگشت شمار که از جوهر فهم خداداد و فراست بی مانندی بر خوردار بودند به عنوان اقلیتی متفکر از این مدارس برمی خاستند که وجود آنها مایه افتخار و سربلندی جامعه بشری و مباهات عالم انسانی بشمار می آمدندو از برتری اجتماعی بی مانندی بهره می بردند.

 دیگر اینکه تعلیم و تربیت تحمیلی نبود. بلکه با ذوق و شوق هرکسی به دنبال خواسته معنوی خود می شتافت و آنان که علاقه به تحصیل علم نداشتند به دنبال کار و مشاغل اجتماعی دیگر می رفتند و بدین ترتیب امکان ادعای عالم بودن نیز برای کسی باقی نمی ماند. بطوری که اگر کسی عکس مار را می کشید با آنکه لفظ مار را می نوشت کاملا عالم و جاهل از یکدیگر متمایز بودند.

 حقیقت آنست که تربیت امری ظریف و هنری بسیار دقیق است. زیرا بسیاری هنر می باید تا کسی را تربیت کنند و ادب آموزند اما محصل متوجه دشواری تربیت نگردد و از کتاب و درس و مدرسه گریزان نشود. این خود تنها هنر و وظیفه آگاهان به ظرایف و نکات روحی عالم انسانی است. پس کار تربیت باید تا آنجا که ممکن است به شیوه فرماندهی در عین فرمانبرداری باشد تا خاطر افراد آزرده نگردد و ذوق لطیف محصلین سرکوب نشود. در غیر این صورت با اندک سهل انگاری ممکن است شخصیت یک انسان را برای همیشه خرد کند. چرا که با شکنجه و شدت عمل می توان انسانی را سرکوب کرد اما هرگز نمی توان انسانی آزاد و سالم ساخت. کلام آخر اینکه قهر و شدت عمل ممکن است که ظاهر را منظم کند ولی باطن را تهذیب نمی کند.

 اصولا بنا به فرمایش حضرت علی(ع) علم دو نوع است : یکی علم مطبوع و دلپسند و دیگر علم مسموع. علم مسموع سودمند نیست مگر آنکه مطبوع و دلپسند باشد.

                                           

                                         ممنون كه خوندینش 

 

برچسب ها: دانش و دارایی،  

() نظرات