تبلیغات
نِیِستان نِیِستان - بررسی چرایی بروز خشم‌های ناگهانی و راه‌های پیشگیری
 

بررسی چرایی بروز خشم‌های ناگهانی و راه‌های پیشگیری

نویسنده: رستم زابلی موضوع: دانستنی ها، 

 

مجرمان بی‌انگیزه
خشونت ناگهانی معضلی است كه این روزها بشدت در شهر و میان آدم‌های عصبی شهرنشین یا مهاجرت كرده به شهر دیده می‌شود. جامعه‌شناسان می‌گویند: «متاسفانه زندگی مدرن شهری می‌تواند آدم‌ها را عصبی كند. اصولا طبع بشری علاقه‌مند به بودن در طبیعت و آرامش بوده است، اما این روزها آدم‌ها در كنار تكنولوژی و دنیای صنعتی از اصلیت‌شان بشدت دور می‌شوند.»
بررسی اخبار حوادث در چند ماه اخیر، به طور مثال در 6 ماهه اول 1387 نشان می‌دهد كه رفتارهای خشونتی ناگهانی افزایش چشمگیری داشته است. هر چند این موضوع نتیجه معضلات اقتصادی موجود، فشارهای جامعه صنعتی، تعارض‌های فرهنگی موجود در كشورها و ... می‌تواند باشد، اما خیلی از دلایل بروز این رفتار قابل پیشگیری است. مصاحبه ما با علی‌اكبر اسحاق‌نژاد، كارشناس ارشد جامعه‌شناسی در این باره است؛ خشونتی كه ناگهانی بروز می‌كند و می‌تواند عامل خیلی از بزه‌های اجتماعی و رفتاری و حتی قتل باشد.

 آقای اسحاق‌نژاد! تعریف خشونت ناگهانی چیست؟

خشونت به شكل كلی ظلم فرد قدرتمند‌تر به فرد ضعیف‌تر است. ظلمی كه می‌‌تواند در طی پروسه‌اش ضربه و آسیب  اجتماعی، اقتصادی، اخلاقی، رفتاری، جسمی و... ایجاد كند. اما خشم و خشونت هیجانی زمانی به واژه عمومی خشونت اطلاق می‌شود كه فرد كنترل كامل و كافی بر اعمال و رفتارش نداشته باشد. كسی كه خشونت هیجانی از خود بروز می‌دهد، در یك لحظه كنترل بر اعمالش‌ ندارد‌ یا اتفاق یا این رفتار كلی‌تر است.

خشونت ناگهانی در لحظه اتفاق می‌افتد. من نوعی و شمای نوعی با هم درگیری لفظی پیدا می‌كنیم. بگذارید این پروسه را از ابتدا تعریف كنم. ما هر دو به یك جای پارك می‌رسیم. خیابان بشدت شلوغ است. هر دو به سمت جای پارك می‌رویم. مثلا شما زودتر می‌رسید. من عصبانی می‌شوم.

نمی‌توانم خودم را كنترل كنم، فریاد می‌زنم، حتی امكان دارد بخواهم كه شما را كتك بزنم یا شیشه ماشین‌تان را بشكنم. می‌بینید، ناگهانی است.

بدون تفكر و تعقل صورت می‌‌گیرد.

یعنی اگر تعقل بود انجام نمی‌شد؟

دقیقا. اگر من نوعی چند لحظه فكر می‌كردم به این نتیجه می‌رسیدم كه شما را آزار ندهم. بروم دنبال یك جای پارك دیگر بگردم.

حالا اگر من‌نوعی هم خشونت ناگهانی بروز دهم؟

فاجعه شدید‌تر می‌شود. امكان دارد چاقوكشی شود، امكان دارد به جراحت‌ یا حتی به قتل ختم شود.

این خشونت ناگهانی همین طور خودش را در جاها و مواقع مختلف بروز نمی‌دهد كه نشانه‌ای از این اختلال رفتاری باشد؟

قطعا هست. افرادی كه از كودكی سر هر ماجرایی جدل راه می‌اندازند‌ آنهایی كه با هر اتفاق ساده‌ای جو را افروخته و ملتهب می‌كنند‌ كسانی كه در كودكی‌شان بشدت با همسالان‌شان دعوا می‌كردند‌‌هم كلاسی‌هایشان را كتك می‌زدند، احساس حسادت شدید داشتند، اعتماد به ‌نفس در آنها به دلایل مختلف رشد كافی نداشته است و نیازهایشان در خانواده تامین نشده است و همچنین آنهایی كه در خانواده پدر یا مادر پرخاشگر و آزارنده داشتند، افراد مستعد بروز خشونت ناگهانی هستند.

‌در مورد انواعی از خشونت‌ها ما با انگیزه‌های افراد خاطی مواجه هستیم، این جا چطور، یعنی خشونت ناگهانی هم با انگیزه قبلی است؟

نه. اصلا ذات خشونت ناگهانی، بدون انگیزه بودن است. فرد عصبی می‌شود و خشونت بروز می‌دهد. این خشونت می‌تواند نتیجه بدی داشته باشد. به طور كلی 2 دسته هیجان وجود دارد. هیجانات مثبت و منفی عاطفی.

و هیجانات منفی افراد را عصبی می‌كند؟

بله. از جمله هیجانات عصبی منفی می‌توان به عصبانیت، اضطراب، غم و غصه و... اشاره كرد كه هر كدام می‌تواند منشا خاص خودش را داشته باشد و عمدتا متاثر از وضعیت فیزیولوژیك، عوامل شناختی یا عوامل یادگیری و محیطی هستند. عصبانیت هیجانی نیرومند است كه با وقوع آن نیروی شگفت‌‌انگیزی در انسان به وجود می‌آید كه برای كنترل آن باید به علل وقوع آن پرداخت.

این عصبیت هیجانی كه به خشونت هم می‌‌انجامد، به تغییر و تحولات درونی هم مربوط می‌شود؟

بله. در زمان عصبانیت، بدن در حالت انگیختگی قرار می‌گیرد. در واقع سیستم عصبی به طور خودكار شروع به فعالیت می‌كند. نشانه‌هایی مثل تپش قلب، تغییر رنگ پوست، تغییر دمای بدن و... بروز می‌كند. اما این كه تغییرات كه به هورمون‌ها مربوط می‌شود، چه‌طور در رفتار آدم‌ها تاثیر می‌گذارد ماجرای دیگری است كه جای بحث دارد.
البته این قضیه نمود و پروسه روحی هم دارد.

پروسه روحی  روانی؟

البته. وقتی فرد مثلا شمای نوعی دچار خشم و عصبانیت می‌شوید كه احساس كنید ظلمی به شما شده است.
درواقع زمانی این حس را دارید كه به نظرتان برسد حقی كه از آن شما بوده، به شما داده نشده است. آن وقت عصبی می‌شوید. اما خب افراد باید یاد بگیرند كه در زمان و هنگام وقوع هر حادثه‌ای حتی اگر واقعا حقی از آنها ضایع شده است، خود را كنترل كنند. به شكل منطقی وارد عمل شوند و در تمام شرایط خونسردی‌ شان را حفظ كنند.

شرایط اجتماعی چه قدر در این موضوع دخیل است؟

دقت كنید شرایط محیطی به شكل كلی و جامع روی این مساله تاثیر گذارند. این شرایط محیطی از یك وضعیت محله‌ای ساده شروع می‌شود. به شرایط و طبقه اجتماعی افراد مربوط می‌شود. ارتباطاتی با شرایط مالی و اقتصادی كشور، شهر و خانواده پیدا می‌كند. تحصیلات را شامل می‌شود و در كل باید نگاه كرد و دید كه اجتماع چه وضعیتی دارد. معمولا در دوره‌های بحرانی و شرایطی كه فشارهای اجتماعی بیشتر می‌شود، این عصبیت‌ها هم نمود شدیدتری پیدا می‌كنند. یعنی آدم‌ها عصبی‌تر می‌شوند. همچنین بلوغ اجتماعی در آنها كمرنگ‌تر می‌شود. همین باعث می‌شود ما خشونت‌های بسیاری را ببینیم.

می‌توانید از نمونه حوادث 6 ماهه اخیر در خشم ناگهانی منجر به بزه مثال بزنید.

البته. تقریبا 2 ماه قبل مردی همسرش را با پیچیدن روسری دور گردنش خفه كرد. این طور كه بعدتر مجرم قضیه را تعریف می‌كرد شب حادثه در خانه مادرزنش بودند. خانواده زن اصرار می‌كنند كه شب آنجا بمانند، زن هم همین طور، اما مرد مخالفت می‌كند و زنش را می‌آورد خانه. در خانه وقتی زن از رفتار مرد شكایت می‌كند، مرد عصبی می‌شود و آنچه نباید اتفاق می‌افتد.

یعنی یك قتل به همین سادگی رخ می‌دهد؟

متاسفانه بله. هیچ انگیزه‌ای نیست. برنامه‌ریزی قبلی وجود ندارد. كسی تصمیم نداشته جرم كند یا قتل كند.
ناگهان موضوعی كسی را عصبی می‌كند، فرد احساس می‌كند مستحق این رفتار یا عكس‌العمل نیست. در نتیجه بشدت برخورد می‌كند و اتفاق این طور كه می‌بینید یا به قول شما به همین سادگی می‌افتد.

آقای اسحاق‌نژاد در این ماجرا و برای پیشگیری از اتفاق‌هایی از این قبیل، جواب «چه باید كرد» ما چیست؟

این خیلی خوب است كه ما دائم بخواهیم ببینیم با این مجرم چه كار كنیم دنبال راهی باشیم كه عصبیت اجتماع را كاهش دهیم. عصبیت كه نتیجه‌اش رشد قتل و بزه و جراحات است. به نظرم ما نیاز به كار كارشناسی خیلی زیادی داریم. باید كمبودهای اجتماعی را بشناسیم. بتوانیم پاسخگویشان باشیم. نیاز اقتصادی، فرهنگی، تفریحی و... آدم‌ها را برطرف كنیم تا احساس آرامش داشته باشند.

خانواده چه فعالیتی می‌تواند داشته باشد؟

خانواده ركن اصلی تربیت و انسان‌پروری در هر جامعه‌ای است. كاملا مشخص است كه این خانواده چقدر می‌تواند تاثیرگذار باشد. خانواده‌های آرام معمولا آدم‌های آرام‌تری را پرورش می‌دهند.

 پدر و مادرها وظیفه دارند این آرامش را حداقل در حد رفع نیاز عاطفی و روانی تامین كنند. از سوی دیگر آرامش به همراه عزت نفس و اعتماد به نفس مانع بروز خشم هیجانی می‌شود. چراكه این فرد به بلوغ اجتماعی رسیده و كمتر دچار تنش رفتاری می‌شود.

 البته به این نكته هم توجه كنید كه آدم‌های حسود، شكاك و... بیشتر دچار خشم هیجانی‌اند و در نتیجه مستعد انجام بزه. به هر حال تربیت درست و الگوی رفتاری مناسب به وضعیت كمك می‌كند.

 

به نقل از جام جم آنلاین

 

() نظرات